Ustawianie faz księżyca i kalendarza w zegarach z regulatorem oraz zegarach stojących

W tym artykule dowiesz się, jak prawidłowo ustawić fazy księżyca oraz wychwyt w zegarach z regulatorem i zegarach szafkowych. Jako przykład posłuży nam zegar szafkowy Hermle 01131-031171.

Czym właściwie jest faza księżyca?

Potocznie rozróżniamy nów, pierwszą kwadrę, pełnię i ostatnią kwadrę. Nów (faza pusta), pełnia (faza pełna) oraz obie kwadry nazywamy fazami głównymi. Podczas półksiężyca, czyli fazy połówkowej (dychotomii), widoczna jest połowa (50%) oświetlonej przez słońce powierzchni księżyca. Księżyc w pierwszej kwadrze jest widoczny podczas pierwszej ćwiartki cyklu na wieczornym niebie lub w pierwszej połowie nocy, natomiast w ostatniej kwadrze – podczas ostatniej ćwiartki w drugiej połowie nocy lub na porannym niebie. Przed fazą połówkową pierwszej kwadry i po fazie połówkowej ostatniej kwadry satelita Ziemi pojawia się jako sierp księżyca. Gdy po nowiu po raz pierwszy staje się widoczny na wieczornym niebie jako wąski sierp, mówimy o nowiu (młodym księżycu), a przy jego ostatniej widoczności na porannym niebie przed nowiem – o starym księżycu.

Jak prawidłowo ustawić fazę księżyca w zegarze ściennym?

1. Naciskaj przycisk tak długo, aż na wyświetlaczu pojawi się pełnia.
2. Następnie sprawdź, w jakim dniu miała miejsce ostatnia pełnia.
3. Policz dni, które upłynęły od ostatniej pełni i naciśnij przycisk odpowiednią liczbę razy.

Czym właściwie jest wychwyt w zegarze ściennym? W zegarmistrzostwie wychwytem nazywa się symetrię chodu, czyli względne położenie mechanicznych regulatorów chodu i powiązanych z nimi elementów wychwytu. Zadaniem wychwytu jest powstrzymanie mechanizmu kół przed swobodnym rozwinięciem się oraz dostarczenie układowi oscylacyjnemu energii niezbędnej do podtrzymania drgań. Wskutek działania wychwytu powstaje systematyczny i zależny od amplitudy błąd chodu, w większości wychwytów objawiający się spóźnianiem. Stosowane obecnie wychwyty kotwicowe dostarczają układowi oscylacyjnemu energię utraconą wskutek tarcia w postaci impulsu w pobliżu położenia równowagi. Udział zakłóceń przed i po położeniu równowagi ma istotny wpływ na błąd chodu zegara, który można określić ilościowo za pomocą zależności Airy'ego. Dla dokładnego i stabilnego chodu zegara kluczowe jest, aby luz wychwytu przebiegał symetrycznie podczas obu półdrgań regulatora (wahadła lub balansu).

Jak ustawić wychwyt w zegarze ściennym?

W zegarze ściennym wychwyt można regulować i ustawiać przy mechanizmie. Dzieje się to podczas przeglądu. Jeśli jednak zegar wisi krzywo, wychwyt również ulega zmianie. Słychać to wyraźnie, gdy zamiast „tik-tak” zegar wydaje dźwięk „tiik-tack” lub „tik-taack”, a jeśli przesadzimy, zegar się zatrzyma. Zmiana wychwytu spowodowana przekrzywieniem zegara wpływa również na jego chód (spóźnianie lub śpieszenie), niezależnie od ustawienia długości wahadła.

• W wysokiej jakości zegarach wahadłowych symetrię chodu można ustawić za pomocą regulatora wychwytu na widełkach kotwicy, w prostych zegarach wahadłowych robi się to poprzez ostrożne prostowanie widełek kotwicy.
• W małych zegarach znajduje się albo regulowany uchwyt włosa przy mostku balansu, albo należy przekręcić rolkę włosa na osi balansu. To drugie rozwiązanie występuje szczególnie często w starszych zegarkach kieszonkowych.
• W zegarach, w których oś kotwicy jest na stałe połączona z prowadnicą wahadła – czy to poprzez nitowanie, czy lutowanie – należy wygiąć prowadnicę wahadła.
• Prosimy pamiętać, że w wysokiej jakości zegarach prowadnicę wahadła należy przytrzymywać dwoma palcami, w przeciwnym razie istnieje ryzyko złamania cienkich czopów osi kotwicy.
• Jeśli prowadnica wahadła i oś kotwicy nie są ze sobą na stałe połączone, lecz można je względem siebie obracać, podczas korekty należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:
  1. Przechylaj obudowę zegara w lewo lub w prawo tak długo, aż tykanie będzie całkowicie równomierne.
  2. Ostrożnie prowadź prowadnicę wahadła w kierunku przechylenia, aż kotwica osiądzie w dnie zęba koła wychwytowego i wyczuwalny będzie lekki opór.
  3. Dociśnij prowadnicę wahadła nieznacznie poza punkt oporu. Jeśli swoboda ruchu prowadnicy wahadła jest ograniczona, należy drugą ręką zablokować kotwicę i ponownie zawiesić zegar pionowo.
  4. Teraz ponownie wsłuchaj się w dźwięk tykania.
  5. Jeśli tykanie nadal nie jest równomierne, powtórz proces regulacji – w razie potrzeby również w przeciwnym kierunku.
• Zegary wysokiej jakości oraz precyzyjne zegary wahadłowe posiadają specjalnie skonstruowaną prowadnicę wahadła. W takich zegarach na prowadnicy znajduje się śruba regulacyjna lub radełkowane pokrętło do precyzyjnego ustawiania. Dzięki temu mechanizmowi regulacyjnemu możesz łatwo i wygodnie ustawić równomierne tykanie.